Czy podczas burzy trzeba wyłączać wszystko z prądu?
Gdy nadciąga burza, nie trzeba w panice biegać po domu i wyciągać absolutnie każdej wtyczki. Elektronikę taką jak telewizor, komputer, konsola czy sprzęt sieciowy warto jednak odłączyć od sieci, ponieważ przepięcie wywołane wyładowaniem atmosferycznym może uszkodzić ją nawet wtedy, gdy piorun nie uderzy bezpośrednio w budynek. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa zaleca podczas burzy unikanie korzystania ze sprzętu zasilanego z sieci i odłączenie domowej elektroniki, m.in. komputerów oraz urządzeń RTV. Odpowiedź na pytanie czy podczas burzy trzeba wyłączać wszystko z prądu jest więc bardziej złożona niż proste „tak” albo „nie”. Najważniejsze jest ograniczenie ryzyka dla ludzi oraz najbardziej wrażliwego i kosztownego sprzętu.
Czy podczas burzy trzeba wyłączać wszystko z prądu?
Nie ma potrzeby traktowania wszystkich urządzeń jednakowo. Inne ryzyko dotyczy ładowarki telefonu, inne komputera z monitorem, a jeszcze inne lodówki czy urządzenia sterującego ogrzewaniem.
Państwowa Straż Pożarna zaleca, aby w miarę możliwości wyłączyć urządzenia elektryczne podczas burzy. RCB wskazuje dodatkowo, aby sprzęt elektroniczny odłączyć od sieci, ponieważ ogranicza to ryzyko jego uszkodzenia wskutek przepięcia.
Najwyższy priorytet powinny mieć urządzenia:
- drogie lub zawierające wrażliwą elektronikę,
- połączone jednocześnie z siecią energetyczną i przewodem sygnałowym,
- których chwilowe wyłączenie nie wpływa na bezpieczeństwo domu,
- których awaria oznacza utratę danych albo wysokie koszty naprawy.
Dlatego komputer, telewizor czy konsolę łatwiej i rozsądniej odłączyć niż urządzenie, którego ciągła praca jest potrzebna do działania instalacji domowej.
Co najlepiej odłączyć przed burzą?
Najpraktyczniej zastosować prostą kolejność działania. Najpierw zabezpiecza się sprzęt, który jest najbardziej podatny na przepięcia i jednocześnie nie musi pracować bez przerwy.
| Urządzenie | Co zrobić przed burzą? | Priorytet |
|---|---|---|
| komputer stacjonarny i monitor | wyłączyć i wyjąć wtyczki | bardzo wysoki |
| telewizor | odłączyć zasilanie, a w miarę możliwości również przewód antenowy | bardzo wysoki |
| konsola do gier | wyłączyć i odłączyć od sieci | wysoki |
| router i modem | odłączyć zasilanie, jeżeli dostęp do internetu nie jest potrzebny | wysoki |
| sprzęt audio | odłączyć od gniazdka | wysoki |
| ładowarki | wyjąć z gniazdka | średni |
| pralka i zmywarka | nie uruchamiać niepotrzebnie podczas silnej burzy | średni |
| lodówka i zamrażarka | decyzja zależy od sytuacji i potrzeby utrzymania chłodzenia | niższy |
| urządzenia alarmowe, sterowniki, pompy | nie wyłączać bez sprawdzenia skutków dla instalacji | indywidualny |
Szczególnej uwagi wymaga sprzęt podłączony do kilku instalacji jednocześnie. Telewizor może być połączony z gniazdkiem elektrycznym i anteną, natomiast modem z zasilaniem oraz przewodem telekomunikacyjnym. Przepięcia mogą przedostawać się do urządzeń nie tylko przewodami zasilającymi. Wyładowania atmosferyczne mogą oddziaływać również na linie informatyczne i telekomunikacyjne.
Nie oznacza to jednak, że w czasie każdej odległej burzy trzeba wyłączać lodówkę, sterownik kotła czy wszystkie urządzenia w domu. Jeżeli dany odbiornik musi pracować stale, większe znaczenie ma prawidłowo wykonana ochrona przeciwprzepięciowa całej instalacji.
Wyłączenie przyciskiem to nie to samo co wyjęcie wtyczki
To ważna różnica. Telewizor wyłączony pilotem nadal pozostaje fizycznie połączony z instalacją elektryczną. Podobnie komputer podłączony do listwy, ładowarka pozostawiona w gniazdku czy urządzenie znajdujące się w trybie czuwania.
Jeżeli celem jest ochrona urządzenia przed przepięciem podczas burzy, najpewniejszym prostym działaniem użytkownika jest fizyczne odłączenie przewodu zasilającego od gniazdka.
Samo naciśnięcie przycisku „OFF” nie daje takiego samego odseparowania sprzętu od instalacji.
Trzeba przy tym zachować zdrowy rozsądek. Jeżeli instalacja zaczyna iskrzyć, pojawia się zapach spalenizny albo widoczne są uszkodzone przewody, nie należy zajmować się pojedynczymi urządzeniami. RCB zaleca wtedy wyłączenie elektryczności oraz gazu i wezwanie odpowiednich służb technicznych.
Czy listwa przeciwprzepięciowa wystarczy podczas burzy?
Dobra listwa przeciwprzepięciowa może być dodatkowym zabezpieczeniem sprzętu, ale nie zastępuje ochrony przeciwprzepięciowej wykonanej w instalacji elektrycznej.
W domowej rozdzielnicy stosuje się ograniczniki przepięć, czyli SPD. Ich zadaniem jest ograniczenie przepięcia, zanim energia dotrze do odbiorników. W zależności od instalacji stosuje się różne rodzaje zabezpieczeń. Ograniczniki typu 1 służą przede wszystkim do ochrony przed skutkami prądu piorunowego, natomiast typ 2 ogranicza m.in. przepięcia powstające na skutek pobliskich wyładowań atmosferycznych i operacji łączeniowych. Dostępne są również rozwiązania łączące kilka stopni ochrony.
Nie należy jednak dobierać SPD wyłącznie na podstawie napisu na opakowaniu. Znaczenie mają między innymi:
- układ sieci elektrycznej,
- sposób zasilania budynku,
- obecność instalacji odgromowej,
- uziemienie,
- rozmieszczenie rozdzielnic,
- urządzenia znajdujące się w budynku.
Montaż i dobór ochronników w rozdzielnicy powinien wykonać elektryk posiadający odpowiednie kwalifikacje. To nie jest element instalacji, przy którym bez doświadczenia powinno się eksperymentować.
Czy piorunochron chroni telewizor i komputer?
Nie bezpośrednio. Instalacja odgromowa oraz ochrona przeciwprzepięciowa pełnią inne zadania i powinny ze sobą współpracować.
Piorunochron tworzy kontrolowaną drogę dla prądu wyładowania i ma przede wszystkim chronić budynek przed skutkami bezpośredniego uderzenia pioruna. Natomiast odpowiednio dobrane ograniczniki przepięć zmniejszają zagrożenie dla instalacji oraz podłączonych do niej urządzeń. Materiały branżowe dotyczące ochrony odgromowej wskazują na potrzebę kompleksowego podejścia obejmującego ochronę odgromową, uziemienie i zabezpieczenia przepięciowe.
Dlatego zdanie „mam piorunochron, więc elektronice nic nie grozi” jest zbyt dużym uproszczeniem.
Z drugiej strony nawet prawidłowo zabezpieczona instalacja nie oznacza, że warto podczas bardzo silnej burzy bez potrzeby pozostawiać kosztowną elektronikę podłączoną do wszystkich przewodów. Jeżeli komputer czy telewizor może przez godzinę pozostać wyłączony, odłączenie go jest prostym dodatkowym środkiem ostrożności.
Jak przygotować dom, kiedy zapowiadana jest burza?
Najlepiej nie czekać na pierwszy piorun uderzający w najbliższej okolicy. Przygotowanie można wykonać wcześniej, kiedy pojawia się ostrzeżenie meteorologiczne albo widać zbliżającą się burzę.
Praktyczna kolejność wygląda następująco:
- Zapisz pracę na komputerze i prawidłowo go wyłącz.
- Wyłącz telewizor, konsolę i sprzęt audio.
- Wyjmij wtyczki najdroższej elektroniki z gniazdek.
- Jeżeli można to zrobić bezpiecznie, odłącz również przewody antenowe lub inne połączenia prowadzące do instalacji zewnętrznych.
- Nie uruchamiaj bez potrzeby urządzeń o dużej mocy.
- Przygotuj latarkę na wypadek przerwy w dostawie energii.
- Podczas burzy unikaj niepotrzebnego korzystania ze sprzętu elektrycznego zasilanego bezpośrednio z sieci.
RCB wskazuje zarówno na możliwość wystąpienia przepięć, jak i zagrożenie związane z korzystaniem podczas burzy z urządzeń podłączonych do instalacji elektrycznej. PSP przypomina natomiast, że wyładowanie może uszkodzić instalację oraz podłączony do niej sprzęt.
Kiedy warto wezwać elektryka?
Samo wyjmowanie wtyczek przed burzą nie zastąpi sprawnej instalacji.
Kontrolę przez elektryka warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:
- nie wiadomo, czy w rozdzielnicy znajdują się ograniczniki przepięć,
- instalacja jest stara i nie ma aktualnej dokumentacji,
- zabezpieczenia często wyłączają zasilanie,
- gniazdka nagrzewają się albo noszą ślady przypalenia,
- w rozdzielnicy pojawia się iskrzenie lub nietypowe dźwięki,
- budynek ma instalację odgromową, ale od dawna nie była kontrolowana,
- po wcześniejszych burzach dochodziło do uszkodzeń elektroniki.
Przegląd instalacji pozwala ocenić m.in. ciągłość przewodów ochronnych, stan izolacji i skuteczność zabezpieczeń. Własne oględziny mogą ujawnić oczywisty problem, jednak pomiary oraz prace wewnątrz rozdzielnicy należy zostawić osobie z odpowiednimi kwalifikacjami.
Podczas burzy nie trzeba więc bezwarunkowo odłączać absolutnie wszystkiego. Najważniejsze jest odłączenie wrażliwej elektroniki i unikanie korzystania ze sprzętu zasilanego z sieci, a długofalowo – sprawna instalacja, uziemienie i prawidłowo dobrana ochrona przeciwprzepięciowa.
Źródła
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa – „Burza – bądź bezpieczny”.
- Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej – „Bezpieczeństwo w czasie burz i silnych wiatrów”.
- Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej – „Bezpieczne obchodzenie się z prądem”.
- DEHN Polska – materiały dotyczące ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej.
- Schneider Electric Polska – materiały dotyczące ograniczników przepięć i ochrony instalacji elektrycznych.
