Ciśnienie w instalacji CO spada – przyczyny i diagnostyka

Czy każdy spadek ciśnienia w instalacji CO oznacza awarię?

Nie każda zmiana wskazania manometru świadczy o utracie wody. W zamkniętej instalacji centralnego ogrzewania ciśnienie zależy między innymi od temperatury czynnika grzewczego. Kiedy woda się nagrzewa, zwiększa swoją objętość, natomiast po ostygnięciu jej objętość maleje.

Dlatego instalacja, która podczas grzania utrzymuje przykładowo 1,8 bara, może po całkowitym ostygnięciu wskazywać 1,3 bara. Sama taka różnica nie oznacza jeszcze wycieku.

Problem pojawia się wtedy, gdy ciśnienie systematycznie maleje również przy podobnej temperaturze instalacji. Przykładowo, jeżeli zimny układ jednego dnia pokazuje 1,4 bara, po dwóch dniach 1,1 bara, a następnie 0,8 bara, trzeba ustalić przyczynę.

W typowych domowych instalacjach zamkniętych z kotłem gazowym ciśnienie na zimno często wynosi około 1,0–1,5 bara. Nie jest to jednak uniwersalna wartość. Wymagane ciśnienie zależy od wysokości instalacji, konstrukcji układu oraz zaleceń producenta urządzenia.

Inaczej należy oceniać instalacje otwarte, wyposażone w otwarte naczynie wzbiorcze. Ich zasady utrzymywania ciśnienia różnią się od układów zamkniętych. Dalsza diagnostyka dotyczy przede wszystkim domowych instalacji zamkniętych.

Gdzie najczęściej ucieka woda z instalacji centralnego ogrzewania?

W szczelnym układzie zamkniętym woda krąży pomiędzy źródłem ciepła a odbiornikami. Nie powinna regularnie znikać z instalacji. Jeżeli tak się dzieje, najlepiej zacząć poszukiwania od miejsc, w których znajdują się połączenia, uszczelnienia i armatura.

Połączenia grzejników i zawory

Nieszczelność przy grzejniku nie musi oznaczać widocznego kapania. Czasami przy nakrętce przyłączeniowej, odpowietrzniku albo zaworze pojawia się tylko lekki nalot lub ślad zaschniętej wody.

W dodatku na rozgrzanych elementach niewielkie ilości wilgoci mogą szybko odparowywać. W rezultacie pod grzejnikiem pozostaje sucho, mimo że instalacja stopniowo traci wodę.

Sprawdź szczególnie dolne przyłącza, okolice zaworów termostatycznych, korki oraz odpowietrzniki. Pomocne może być przyłożenie suchego ręcznika papierowego do zewnętrznej powierzchni dostępnego połączenia. Nie dotykaj jednak gorących elementów ani nie dokręcaj przypadkowo nakrętek.

Rozdzielacze ogrzewania podłogowego

Jeśli w domu pracuje podłogówka, kolejnym miejscem kontroli powinna być szafka rozdzielacza.

Wiele połączeń skupia się tutaj na niewielkiej powierzchni. Nieszczelność może wystąpić przy przyłączach pętli, zaworach, odpowietrznikach albo elementach służących do napełniania i opróżniania instalacji.

Zwróć uwagę na wilgoć na dnie szafki, osady wokół połączeń i ślady korozji na metalowych elementach. Jeżeli rozdzielacz jest suchy, nie oznacza to jeszcze, że wszystkie pętle są szczelne.

Jednak nie należy od razu zakładać przecieku rury ukrytej w posadzce. Zanim rozpocznie się kosztowne prace, instalator powinien wykluczyć nieszczelności dostępnej armatury i przeprowadzić odpowiednie próby szczelności.

Odpowietrzniki i zawory spustowe

Automatyczne odpowietrzniki pomagają usuwać powietrze z instalacji, ale ich mechanizmy również mogą stać się nieszczelne.

Czasami problemem jest zabrudzenie elementu zamykającego. Wtedy wraz z powietrzem lub zamiast niego zaczyna wydostawać się woda.

Podobne objawy daje niedomknięty albo nieszczelny zawór spustowy. Warto więc sprawdzić dostępne elementy przy źródle ciepła, buforze, filtrach i rozdzielaczach.

Nie należy natomiast wykręcać odpowietrzników ani demontować zaworów, kiedy instalacja pozostaje pod ciśnieniem.

Zawór bezpieczeństwa

To szczególnie ważny punkt kontroli, ponieważ woda może opuszczać instalację przez przewód odprowadzający, nie pozostawiając żadnych śladów przy grzejnikach.

Zawór bezpieczeństwa ma odprowadzać nadmiar wody, kiedy ciśnienie przekroczy jego nastawę. Jeżeli zadziała podczas nadmiernego wzrostu ciśnienia, układ straci część czynnika grzewczego.

Po ostygnięciu instalacji manometr może więc pokazać wartość niższą niż przed rozpoczęciem grzania.

Przyczyną takiego zachowania bywa nieprawidłowo działające naczynie przeponowe. Zdarza się również, że sam zawór bezpieczeństwa przestaje szczelnie zamykać przepływ.

Jeśli z przewodu zaworu bezpieczeństwa regularnie kapie woda, nie wolno go zaślepiać ani blokować. Trzeba ustalić, dlaczego zawór przepuszcza wodę.

Nieszczelności wewnątrz kotła lub przy pompie ciepła

Nie zawsze problem leży w grzejnikach albo rurach. Woda może wydostawać się również z podzespołów źródła ciepła, jego połączeń hydraulicznych lub armatury znajdującej się w obudowie.

W niektórych przypadkach ślady wycieku pozostają wewnątrz urządzenia. Dlatego pobieżne sprawdzenie podłogi nie wystarcza, aby wykluczyć taką usterkę.

Jeżeli instalacja wyraźnie traci ciśnienie, a wszystkie dostępne połączenia pozostają suche, serwisant powinien skontrolować również urządzenie grzewcze.

Nie należy samodzielnie zdejmować osłon wymagających dostępu serwisowego ani ingerować w podzespoły gazowe lub elektryczne.

Naczynie przeponowe – dlaczego jego awaria obniża ciśnienie?

Naczynie przeponowe odpowiada za przejmowanie zmian objętości wody podczas nagrzewania i chłodzenia instalacji. W typowym naczyniu elastyczna membrana oddziela wodę grzewczą od przestrzeni wypełnionej gazem.

Dzięki temu układ może kompensować rozszerzalność cieplną wody bez nadmiernego wzrostu ciśnienia.

Z czasem ciśnienie gazu w naczyniu może się obniżyć. Uszkodzeniu może również ulec sama membrana. Wtedy naczynie przestaje prawidłowo spełniać swoje zadanie.

W rezultacie podczas nagrzewania ciśnienie może gwałtownie wzrastać. Jeżeli osiągnie próg zadziałania zaworu bezpieczeństwa, część wody opuści instalację. Po ostygnięciu pojawi się natomiast wyraźnie niższe wskazanie manometru.

To wyjaśnia, dlaczego ciśnienie może spadać mimo braku nieszczelnych rur i grzejników. Samo naczynie nie musi wypuszczać wody na zewnątrz. Ubytek powstaje wskutek działania zaworu bezpieczeństwa.

Jednak podobne objawy nie przesądzają jeszcze o uszkodzeniu naczynia. Przyczyną może być również jego niewłaściwy dobór, ciśnienie wstępne niedostosowane do instalacji albo inna usterka.

Dlatego kontrolę naczynia warto zlecić instalatorowi. Prawidłowy pomiar ciśnienia wstępnego wymaga przygotowania układu zgodnie z procedurą serwisową. Przyłożenie zwykłego manometru do zaworka naczynia, gdy po stronie wodnej nadal panuje ciśnienie, nie pozwala wiarygodnie ocenić jego ustawienia.

Jak sprawdzić, dlaczego ciśnienie CO ciągle spada?

Najrozsądniej zacząć od czynności, które nie wymagają spuszczania wody, rozłączania przewodów ani ingerowania w urządzenie grzewcze.

Krok 1. Porównaj wskazania manometru w tych samych warunkach

Zanotuj ciśnienie, temperaturę instalacji oraz datę odczytu. Następnie wykonaj kolejne pomiary przy zbliżonej temperaturze wody i takim samym stanie pracy instalacji, najlepiej po jej ostygnięciu.

Jeżeli porównujesz wskazanie przy pracującym ogrzewaniu z odczytem po całkowitym wychłodzeniu, wynik może wprowadzać w błąd.

Ważne jest więc nie tylko to, ile barów pokazuje manometr, ale również kiedy wykonano pomiar.

Krok 2. Sprawdź wszystkie dostępne połączenia

Obejrzyj grzejniki, zawory, rozdzielacze oraz widoczne odcinki rur. Poszukaj wilgoci, osadów i przebarwień.

Szczególną uwagę zwróć na połączenia, które niedawno rozkręcano podczas naprawy lub modernizacji instalacji.

Jeśli zauważysz ślady wycieku, zrób zdjęcie i zapisz jego lokalizację. Ułatwi to późniejszą diagnostykę.

Krok 3. Sprawdź, czy instalacja nie traci wody przez zawór bezpieczeństwa

Odszukaj jego przewód odprowadzający, korzystając ze schematu lub dokumentacji instalacji.

Jeżeli wylot jest widoczny i bezpiecznie dostępny, sprawdź, czy nie ma śladów kapania. W niektórych instalacjach odpływ trafia jednak do kanalizacji, więc wycieku nie widać bezpośrednio.

Nie odłączaj przewodów, nie zakrywaj wylotu i nie próbuj samodzielnie unieruchamiać zaworu.

Krok 4. Przypomnij sobie ostatnie odpowietrzanie lub napełnianie

Jeżeli problem pojawił się tuż po pracach przy ogrzewaniu, przyczyną może być usuwanie pozostałego powietrza z instalacji.

Podczas odpowietrzania usuwa się gaz, a niekiedy również niewielką ilość wody. Dlatego po zakończeniu takiej czynności ciśnienie może wymagać korekty zgodnej z instrukcją urządzenia.

Jednorazowy spadek po odpowietrzeniu nie oznacza automatycznie usterki. Jeżeli jednak sytuacja powtarza się przez kolejne dni, należy szukać innej przyczyny.

Krok 5. Zleć sprawdzenie naczynia i szczelności instalacji

Gdy manometr stale pokazuje coraz niższe wartości, a na dostępnych elementach nie ma wilgoci, dalsza diagnostyka powinna obejmować naczynie przeponowe, zawór bezpieczeństwa oraz szczelność obiegu.

Instalator może również porównać wskazania manometru z niezależnym przyrządem pomiarowym. Dopiero po wykluczeniu błędnego odczytu i usterek armatury warto rozważać badanie trudniej dostępnych przewodów.

W przypadku podejrzenia przecieku w ogrzewaniu podłogowym pomocne może być sprawdzenie poszczególnych obiegów oraz specjalistyczne metody lokalizacji nieszczelności.

Co oznacza szybki lub powolny spadek ciśnienia?

Tempo spadku i okoliczności, w których występuje, mogą wskazać kierunek dalszych poszukiwań. Sam manometr nie pozwoli jednak rozpoznać konkretnej uszkodzonej części.

Obserwowany objaw	Możliwa przyczyna	Co sprawdzić najpierw?
Ciśnienie spada stopniowo przez kilka dni	Drobna nieszczelność instalacji	Przyłącza, zawory, rozdzielacze i odpowietrzniki
Ciśnienie szybko spada po uzupełnieniu wody	Większy ubytek wody lub nieszczelna armatura	Widoczne wycieki oraz odpływ zaworu bezpieczeństwa
Podczas grzania ciśnienie mocno rośnie, a po ostygnięciu jest coraz niższe	Problem z naczyniem przeponowym i możliwy zrzut wody	Naczynie przeponowe oraz zawór bezpieczeństwa
Ciśnienie spadło po odpowietrzaniu i później pozostaje stabilne	Usunięcie powietrza i niewielkiej ilości wody	Wskazanie manometru po ustabilizowaniu instalacji
Woda pojawia się przy przewodzie zaworu bezpieczeństwa	Zadziałanie zaworu lub jego nieszczelność	Stan zaworu i przyczynę jego otwierania
Ciśnienie regularnie spada, ale nigdzie nie widać wilgoci	Ukryty przeciek, usterka urządzenia lub błędny odczyt	Pomiar kontrolny i profesjonalną próbę szczelności

Najważniejsza jest powtarzalność objawów. Pojedynczy odczyt wykonany po nagrzaniu albo ostygnięciu instalacji daje znacznie mniej informacji niż kilka porównywalnych pomiarów.

Dlaczego ciągłe dopuszczanie wody do instalacji CO nie rozwiązuje problemu?

Uzupełnienie wody może przywrócić ciśnienie niezbędne do pracy urządzenia, ale nie usuwa przyczyny jej ubytku.

Jeżeli instalacja jest nieszczelna, po każdym dopuszczeniu wody sytuacja będzie się powtarzać. W dodatku świeża woda może wprowadzać do obiegu kolejne porcje tlenu i substancji mineralnych, które sprzyjają korozji oraz powstawaniu osadów.

Z tego powodu regularne dolewanie wody nie powinno zastępować naprawy instalacji.

Nie należy również podnosić ciśnienia ponad zalecenia producenta w nadziei, że późniejszy spadek będzie mniej odczuwalny. Takie działanie może doprowadzić do niepotrzebnego otwierania zaworu bezpieczeństwa.

Jeżeli konieczne jest jednorazowe uzupełnienie wody, trzeba przestrzegać instrukcji konkretnego urządzenia, wymagań dotyczących jakości wody grzewczej i sposobu napełniania. W wielu nowoczesnych instalacjach obowiązują dodatkowe wymagania związane z uzdatnieniem wody oraz ochroną przed przepływem zwrotnym.

Kiedy trzeba wezwać instalatora?

Pomoc fachowca będzie potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy ciśnienie ponownie spada po uzupełnieniu wody, pojawia się wyciek albo urządzenie zgłasza błąd zbyt niskiego ciśnienia.

Nie należy zwlekać z kontrolą również wtedy, gdy zawór bezpieczeństwa regularnie odprowadza wodę lub istnieje podejrzenie uszkodzenia naczynia przeponowego.

Jeśli ciśnienie gwałtownie maleje, pojawia się intensywny wyciek albo woda dostaje się do elementów elektrycznych, trzeba przerwać pracę urządzenia w sposób przewidziany przez producenta i zlecić usunięcie awarii. Nie wolno uruchamiać urządzenia mimo blokady zabezpieczającej.

Przy instalacji ukrytej w posadzce najpierw należy przeprowadzić diagnostykę, a dopiero później decydować o ewentualnym odkrywaniu przewodów.

Stały spadek ciśnienia nie musi oznaczać kosztownej naprawy. Czasami wystarczy usunięcie drobnej nieszczelności albo przywrócenie prawidłowej pracy armatury. Jednak bez ustalenia przyczyny nawet niewielki problem może powracać przez cały sezon grzewczy.

Źródła

• Vaillant – „Rozwiązanie problemu spadków i niskiego ciśnienia”. Vaillant
• Viessmann – „Uzupełnianie wody w systemie grzewczym: Jak to działa”. Viessmann PL
• Vaillant – „Ciśnienie w instalacji CO – na co wpływa?”. Vaillant
• Viessmann – „Kroki podczas konserwacji kotła gazowego”. Viessmann PL